ИНТЕГРАЦИЯ НА ИЗКУСТВЕН ИНТЕЛЕКТ В УПРАВЛЕНИЕТО НА ЧОВЕШКИТЕ РЕСУРСИ: ПРИЛОЖИМОСТ В HR ПРОЦЕСИ С ХИБРИДЕН ПОДХОД „ЧОВЕК + ИИ“
Абстракт
Интеграцията на изкуствен интелект (ИИ) в управлението на човешките ресурси е процес, който съществува в различна степен в съвременната действителност, а доколко и как се случва това, зависи от зрелостта на организацията. В представеното изследване е разгледана приложимостта на етапите на HR процеса и необходимостта от хибриден подход „човек + ИИ“. Целта е да се очертаят възможностите и ограниченията при използването на изкуствен интелект в управлението на човешките ресурси и да се предложи концептуална рамка, в която човешкият фактор запазва своята първостепенна роля. Емпиричната база е формирана от изследване сред водещи експерти в областта на управлението на човешките ресурси и ръководители на организации, както и от паралелно проведено пилотно проучване сред организации, функциониращи в България. Резултатите показват, че приложимостта на ИИ по HR процеси е диференцирана и подчертават значимостта на етичните и на регулаторните условия, както и необходимостта от човешки контрол при чувствителни решения. Въз основа на това е предложена концептуална рамка „човек + ИИ“ за иновативно управление на човешките ресурси.
JEL класификация
Как да се цитира
Литература (библиография)
Afzal, M. N. I., Shohan, A. H. N., Siddiqui, S., Tasnim, N. (2023). Application of AI on human resource management: A review. Journal of HRM, 26 (1), 1–11. https://doi.org/10.46287/FHEV4889
Anguelov, K., Stoyanova, T., & Tamošiūnienė, R. (2020). Research of motivation of employees in the IT sector in Bulgaria. Entrepreneurship and Sustainability Issues, 7 (3), 2556–2567.
Belеva, I. (2023). Pazarat na truda v Balgariya: dinamika, strukturni promeni i novite predizvikatelstva ot nachaloto na XXI vek. Sofia: Institut za ikonomicheski izsledvaniya pri BAN. [Белева, И. (2023). Пазарът на труда в България: динамика, структурни промени и новите предизвикателства от началото на XXI век. София: Институт за икономически изследвания при БАН] (in Bulgarian).
Budhwar, P., Malik, A., Thedushika De Silva, M. T., & Thevisuthan, P. (2022). Artificial intelligence – challenges and opportunities for international HRM: A review and research agenda. The International Journal of Human Resource Management, 33 (6), 1065–1097. https://doi.org/10.1080/09585192.2022.2035161
Chattopadhyay, D., & Preethi, K. A. (2023). Dovetailing artificial intelligence with human resource management. Globsyn Management Journal, 17 (1/2), 2–8.
CHRO Excellence: HR Strategy & Implementation. (2024, October). 20 nachina, po koito AI mozhe da transformira choveshkite resursi: Ot prozreniya za danni do efektivnost na rabotnata sila. [CHRO Excellence: HR Strategy & Implementation. (2024, октомври). 20 начина, по които AI може да трансформира човешките ресурси: От прозрения за данни до ефективност на работната сила] (in Bulgarian).
Dukić, T., Mladenović, M., & Jocić, K. J. (2024). Artificial intelligence’s effects on human resources employer branding. Quaestus, (24), 177–187.
El-Menawy, S. (2022). Analyzing employees’ perceptions of using artificial intelligence and gamification in HRM practices on employees’ job insecurity. London: Centre for Business & Economic Research.
European Commission. (n.d.). Zakon za AI | Shaping Europe’s digital future [Европейска комисия (n.d.). Закон за ИИ | Shaping Europe’s digital future] (in Bulgarian).
European Parliament and Council of the European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). Available at https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32024R1689
Fenwick, A., Molnar, G., & Frangos, P. (2024a). Revisiting the role of HR in the age of AI: Bringing humans and machines closer together in the workplace. Frontiers in Artificial Intelligence, 6, 1272823. https://doi.org/10.3389/frai.2023.1272823
Fenwick, A., Molnar, G., & Frangos, P. (2024b). The critical role of HRM in AI-driven digital transformation: A paradigm shifts to enable firms to move from AI implementation to human-centric adoption. Discover Artificial Intelligence, 4 (1), 34. https://doi.org/10.1007/s44163-024-00125-4
Florin, L., & Atanasiu, G. (2008). Integrating artificial intelligence into organizational intelligence. (ResearchGate).
Gélinas, D., Sadreddin, A., & Vahidov, R. (2022). Artificial intelligence in human resources management: A review and research agenda. Pacific Asia Journal of the Association for Information Systems, 14 (6), 1–43.
Girlovan, A., Horobet, A., Botoroga, C. A., Belascu, L., & Lucian, P. (2024). Exploring the synergy between artificial intelligence and human resources: A qualitative review of business management literature. Studies in Business and Economics, 19 (3), 115–136. https://doi.org/10.2478/sbe-2024-0047
Goplani, M., & Uppal, S. (2023). Role and application of emerging artificial intelligence tools (metaverse, blockchain) in learning and development domain of human resource management. OPUS: HR Journal, 14 (2), 52–94.
Iliev, Y. (2005). Upravlenie na choveshkite resursi – umenie za motivirane. Sofia: Abagar. [Илиев, Й. (2005). Управление на човешките ресурси – умение за мотивиране. София: Абагар] (in Bulgarian).
Koleva, S. (2012). Upravlenie na choveshkite resursi. Sofia: IK – UNSS. [Колева, С. (2012). Управление на човешките ресурси. София: ИК – УНСС] (in Bulgarian).
Lukanova, P., & Hubenova-Delisivkova, T. (2024). Gavkavost na pazara na truda v Balgariya. Sofia: Izd. na BAN “Prof. Marin Drinov”. [Луканова, П., Хубенова-Делисивкова, Т. (2024). Гъвкавост на пазара на труда в България. София: Изд. на БАН „Проф. Марин Дринов“] (in Bulgarian).
Łukasik-Stachowiak, K. (2023). Uncertainties and challenges in human resource management in the era of artificial intelligence. Scientific Papers of Silesian University of Technology. Organization & Management, (181), 341–356. https://doi.org/10.29119/1641-3466.2023.181.23
Malik, A. (2024). A study on the relationship of artificial intelligence applications in HR processes for assessing employee engagement, performance, and job security. International Review of Management and Marketing, 14 (5), 216–221.
Mohamad, Z., Chaudhary, R., Iyer, S., Sutarto, & Khan, S. (2022). A probing: How artificial intelligence is beneficial in different fields of human resource management. Pacific Business Review International, 15 (4).
Qahtani, E. H. A. L., & Alsmairat, M. A. K. (2023). Assisting artificial intelligence adoption drivers in human resources management: A mediation model. Acta Logistica, 10 (1), 141–150.
Rawat, T., & Kamboj, M. (2023). Global trends in artificial intelligence in human resource management. Journal of Applied Management – Jidnyasa, 15 (1), 31–38.
Setyawan, G. C., Guijiao Zou, Lie Jie, Cai Jixiong, Reviandari Widyatiningtyas. (2024). The role of artificial intelligence in talent acquisition and retention. Journal Mark Count Finance, 2 (2), 252–262. https://doi.org/10.70177/jmf.v2i2.1286
Stoyanova, Ts. (2017). Rolyata na choveshkiya kapital za rastezh na biznesa. Nedvizhimi imoti & Biznes, Tom I (1). [Стоянова, Ц. (2017). Ролята на човешкия капитал за растеж на бизнеса. Недвижими имоти & Бизнес, Том I (1)] (in Bulgarian).
Stoyanova, Ts. (2018). Inteligenten rastezh na biznesa chrez inovatsii. V: Predizvikatelstva pred industrialniya rastezh v Balgariya. Materiali ot Petnadeseta mezhdunarodna nauchno-prilozhna konferentsiya „Predizvikatelstva pred industrialniya rastezh v Balgariya“ Sofiya: UNSS, 54–59. [Стоянова, Ц. (2018). Интелигентен растеж на бизнеса чрез иновации. В: Предизвикателства пред индустриалния растеж в България. Материали от Петнадесета международна научно-приложна конференция „Предизвикателства пред индустриалния растеж в България“ София: УНСС, 54–59] (in Bulgarian).
Tambe, P., Cappelli, P., & Yakubovich, V. (2019). Artificial intelligence in human resources management: Challenges and a path forward. California Management Review, 61 (4), 15–42. https://doi.org/10.1177/0008125619867910
Upadhyay, A., Khandelwal, K., & Iyengar, J. (2021). AI revolution in HRM: The new scorecard (1st ed.). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9789354792861
Vázquez-Figueroa, A. (2024, July). Kak generativniyat AI predefinira upravlenieto na choveshkiya kapital: Ratsionalizirane na HR protsesite i podobryavane na izzhivyavaneto na sluzhitelite. CHRO Excellence: HR Strategy & Implementation. [Васкес-Фигероа, A. (юли 2024). Как генеративният AI предефинира управлението на човешкия капитал: Рационализиране на HR процесите и подобряване на изживяването на служителите. CHRO Excellence: HR Strategy & Implementation] (in Bulgarian).
Zareva, I., & Kirova, A. (2024). Impact of COVID-19 on Human Capital in Bulgaria: Demographic and Educational Dimensions. Sofia: Economic Research Institute at the Bulgarian Academy of Sciences.